Przewiduje to zaproponowany przez Senat projekt, który zmienia Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz nowelizację Kodeksu postępowania karnego. Senacki projekt dostosowuje system prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 czerwca 2014 r. (sygn. akt K 19/11), stwierdzającego niezgodność art. 4 oraz 38 par. 1 KPSW z Konstytucją. Proponowana zmiana polega na przyznaniu prawa do obrony osobie podejrzanej o popełnienie wykroczenia, co do której muszą zostać podjęte czynności wyjaśniające oraz zobowiązaniu organów prowadzących czynności do pouczenia tej osoby o przysługującym jej prawie.

Tym samym projekt rozszerza krąg osób mogących korzystać z profesjonalnej pomocy prawnej. Ponadto proponuje się rozszerzenie względem obecnego stanu prawnego odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego do czynności procesowych prowadzonych w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Projekt wpłynął do laski marszałkowskiej 12 stycznia 2015 r., a 3 lutego br. został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu. Uzasadnienie projektu przedstawi senator Andrzej Matusiewicz.

STENOGRAM:

Wicemarszałek Wanda Nowicka:

Wznawiam obrady.

Przystępujemy do rozpatrzenia punktu 7. po­rządku dziennego: Pierwsze czytanie senackie­go projektu ustawy zmieniającej ustawę Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawę o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3103).

Proszę o zabranie głosu pana senatora Andrzeja Matusiewicza w celu przedstawienia uzasadnienia projektu ustawy.

Bardzo proszę, panie senatorze.

Senator Andrzej Matusiewicz:

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Minister! W imieniu Senatu Rzeczypospolitej Polskiej mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy zmieniającej ustawę Kodeks postępowania w spra­wach o wykroczenia oraz ustawę o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych in­nych ustaw.

Jest to tzw. inicjatywa powyrokowa, bodajże już sześćdziesiąta któraś w VIII kadencji Senatu. Chciał­bym podkreślić, że w związku z treścią regulaminu Senatu, a dokładnie z art. 85c, przy takiej noweliza­cji są pewne ograniczenia. Nowelizacja może doty­czyć tylko treści wyroku Trybunału Konstytucyjne­go i niezbędnych konsekwencji. Dlatego dotyczy ona w zasadzie 2 przepisów Kodeksu postępowania w spra­

*) Teksty wystąpień niewygłoszonych – w załączniku nr 1.62

wach o wykroczenia, tj. art. 4 i art. 38 § 1. W art. 2 wprowadza ona przepis przejściowy związany z dużą nowelizacją Kodeksu postępowania karnego z dnia 27 września 2013 r. Przypomnę, że wyrok Trybuna­łu Konstytucyjnego będący podstawą tej nowelizacji zapadł 3 czerwca 2014 r. Dotychczasowe brzmienie art. 4 Kodeksu postępowania w sprawach o wykro­czenia było następujące: Obwinionemu przysługuje prawo do obrony, w tym do korzystania z pomocy jednego obrońcy, o czym należy go pouczyć. Dotych­czasowe brzmienie art. 38: Do czynności procesowych prowadzonych w postępowaniu w sprawach o wykrocze­nia stosuje się odpowiednio także przepisy art. 95, 100 § 1 i 6 zdanie pierwsze, art. 105, 107, 108, 116– 134, 136–142, 156 § 1–4, art. 157, 158, 160–166, 476 § 2 Kodeksu postępowania karnego, a gdy sąd orzeka jednoosobowo również przepisy art. 109–114 i 115 § 1, § 2 zdanie pierwsze oraz § 3 Kodeksu postępowania karnego.

Wysoka Izbo! Istotą tej nowelizacji jest to, że Try­bunał Konstytucyjny dostrzegł, że istnieje tzw. po­minięcie legislacyjne w art. 4 i art. 38 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, które po­legało na tym, że art. 4 pomijał prawo osoby, wobec której istnieje uzasadniona podstawa do sporządze­nia przeciwko niej wniosku o ukaranie, do korzysta­nia z obrońcy na etapie czynności wyjaśniających. W postępowaniu wykroczeniowym jest inna sytuacja niż w postępowaniu karnym, gdzie przy przedstawia­niu osobie konkretnego zarzutu popełnienia prze­stępstwa ta osoba już staje się podejrzaną, natomiast w postępowaniu wykroczeniowym przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia nie przewi­dywały dotychczas takiej cezury, kiedy osoba staje się obwinioną, po jakich czynnościach procesowych, tylko stwierdzały, że obwinioną jest ta osoba, prze­ciwko której skierowano wniosek o ukaranie do sądu. Na etapie czynności wyjaśniających nie było uregu­lowania ustawowego, które dawałoby prawo tej oso­bie, temu domniemanemu jeszcze sprawcy wykrocze­nia ustanowienia obrońcy w osobie adwokata czy też radcy prawnego. Chcę zauważyć tu asymetrię, bo inny przepis Kodeksu postępowania w sprawach o wykro­czenia stanowił, że pokrzywdzonemu przysługuje ustanowienie pełnomocnika, profesjonalnego pełno­mocnika – adwokata czy też radcy prawnego. Trybu­nał uznał w oparciu o wzorce konstytucyjne, czyli art. 2, zasada demokratycznego państwa prawnego, art. 42 ust. 2 konstytucji, prawo do obrony, tej mate­rialnej i formalnej, oraz art. 31 § 3 konstytucji, zasada proporcjonalności, że ograniczenie w zakresie kon­stytucyjnych wolności i praw może być ustanowione tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy to jest konieczne w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpie­czeństwa lub porządku publicznego, dla ochrony śro­dowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolno­ści i praw innych osób. Nie będę szczegółowo przyta­czał uzasadnienia, zresztą bardzo obszernego, Try­bunału Konstytucyjnego, który w sposób wszech­stronny wykazuje, dlaczego należy zmienić te prze­pisy.

Proszę Wysokiej Izby, projekt senacki, który wpłynął już do Sejmu, czyni zadość wszystkim wy­mogom, które powinna spełniać ta nowelizacja. I tak do art. 4 został dodany § 2, który stanowi, że prawo, o którym mowa w § 1, czyli prawo obwinionego do obrony, przysługuje również osobie podejrzanej o po­pełnienie wykroczenia, w stosunku do której mogą być podjęte czynności wyjaśniające. Osobę tę należy pouczyć o przysługującym jej prawie. Przepisy art. 21–24 kodeksu postępowania stosuje się odpowied­nio. Są to przepisy, które dotyczą m.in. obrony obli­gatoryjnej, ustanowienia obrońcy z urzędu, którego wyznacza prezes lub referendarz sądowy sądu właś­ciwego do rozpoznania sprawy. Chodzi również o te przypadki, które mogą doprowadzić do powołania dowodu z opinii biegłego psychiatry, jeżeli zachodzi wątpliwość co do poczytalności osoby obwinionej czy też wyłączenia zdolności bądź znacznego ogranicze­nia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub moż­liwości kierowania swoim postępowaniem. Jeśli stan psychiczny obwinionego nie pozwala na udział w po­stępowaniu, wówczas powinien być ustanowiony obrońca z urzędu.

W zakresie art. 38, który w istocie mówił o tym, że osoba, która była sprawcą przestępstwa, na etapie po­stępowania wyjaśniającego nie miała dostępu do akt postępowania i nie miał do nich dostępu również jej adwokat, tą nowelizacją wprowadzamy § 1a. Jest za­pewniona również kontrola odmowy udostępnienia akt osobie. Gdyby obwiniony nie mógł skorzystać z do­stępu do akt czy odmówiono tego dostępu jego obroń­cy, wówczas przysługuje na to zażalenie do sądu.

Te czynności wyjaśniające są bardzo ważne, bo na tym etapie postępowania wiele jest czynności tzw. niepowtarzalnych, czy to oględziny, czy to przepro­wadzane są różnego rodzaju dowody, choćby pobranie krwi, wydzielin, wymazów, w zależności od rodzaju wykroczenia. Od tej pory też w tym etapie będzie miał prawo brać udział obrońca. Dotyczy to również okazania innych osób w celu rozpoznania sprawcy wykroczenia.

Wysoki Sejmie, w związku z tym, o czym już wspomniałem, że ta nowelizacja powinna być skore­lowana z przepisami Kodeksu postępowania karne­go, z tą dużą nowelizacją z 27 września 2013 r. – przy­pomnę, że wchodzi ona w życie 1 lipca 2015 r. – nale­żało wprowadzić przepisy, które dopasowują tę nowe­lizację do tamtych przepisów K.p.k., czyli dotyczących czynności procesowych prowadzonych w postępowa­niu o wykroczenia, wymienionych szczegółowo w ar­tykułach Kodeksu postępowania karnego. Te przepi­sy wejdą w życie z dniem 1 lipca 2015 r., a są to prze­pisy wymienione w art. 2.

Bardzo proszę Wysoką Izbę o poparcie tego pro­jektu i nadanie mu biegu legislacyjnego. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

87. posiedzenie Sejmu w dniu 18 lutego 2015 r.

Projekt ustawy zmieniającej ustawę Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawę o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego